Een overlijden zet alles stil. Toch moet er in de eerste uren een paar dingen gebeuren. Zoekt u op ‘hoe meld je overlijden’, dan wilt u waarschijnlijk vooral weten: wat moet nú, wat kan wachten en wie kan dit van mij overnemen? U hoeft niet alles zelf te regelen. Met een arts en een uitvaartverzorger naast u ontstaat er stap voor stap weer overzicht.
Wat doet u direct na een overlijden?
De eerste stap hangt af van de plaats van overlijden. Overlijdt iemand thuis, bel dan de huisarts of de huisartsenpost. De arts komt langs om het overlijden officieel vast te stellen. Daarna vult de arts de benodigde documenten in: een verklaring van overlijden en een verklaring over de doodsoorzaak.
Overlijdt uw dierbare in een ziekenhuis, hospice, verpleeghuis of andere zorginstelling? Dan regelt de aanwezige arts of zorgmedewerker deze medische vaststelling. U hoeft daar op dat moment meestal niets voor te doen.
Pas nadat een arts het overlijden heeft vastgesteld, kan de overledene worden verzorgd en overgebracht. U mag ook eerst rustig afscheid nemen, als dat goed voelt. Er hoeft niet binnen enkele minuten een beslissing te worden genomen. Wel is het verstandig om daarna contact op te nemen met een uitvaartverzorger. Die kan direct uitleggen wat er nodig is en veel praktische zaken uit handen nemen.
Hoe meld je een overlijden bij de gemeente?
In Nederland moet een overlijden worden aangegeven bij de gemeente waar iemand is overleden. Dit heet de aangifte van overlijden. In de praktijk doet een uitvaartverzorger deze aangifte meestal namens de nabestaanden. U hoeft dus doorgaans niet zelf naar het gemeentehuis.
Voor de aangifte zijn de documenten van de arts nodig. De gemeente verwerkt het overlijden in de Basisregistratie Personen en geeft vervolgens toestemming voor begraven of cremeren. Zonder deze toestemming kan de uitvaart niet plaatsvinden.
Een uitvaartverzorger controleert ook of alle gegevens kloppen, zoals de volledige naam, geboortedatum en burgerlijke staat van de overledene. Dat lijkt misschien een klein detail, maar juist in deze periode is het prettig als iemand zorgvuldig meekijkt. Een fout in de aangifte kan later extra regelwerk geven.
De aangifte moet binnen enkele dagen gebeuren. De uitvaart zelf vindt in de regel niet eerder dan 36 uur en uiterlijk binnen zes werkdagen na het overlijden plaats. Soms is er een reden om hiervan af te wijken, bijvoorbeeld door familie uit het buitenland, religieuze wensen of nader onderzoek naar de doodsoorzaak. Dan is toestemming van de gemeente of andere instanties nodig. Uw uitvaartverzorger kan uitleggen wat in uw situatie mogelijk is.
Wanneer moet u de politie bellen?
Bij een verwacht overlijden door ziekte of ouderdom is de huisarts meestal het eerste aanspreekpunt. Maar er zijn situaties waarin de politie wordt ingeschakeld. Bijvoorbeeld bij een ongeval, een onverwacht overlijden, zelfdoding of wanneer de arts niet direct kan vaststellen wat de doodsoorzaak is.
Dat kan schrikken zijn, maar het betekent niet automatisch dat er sprake is van een verdenking. De politie en forensisch arts onderzoeken dan of er een natuurlijke dood is ingetreden. Soms volgt er aanvullend onderzoek. In dat geval kan de overledene niet direct worden overgebracht en kan de planning van de uitvaart veranderen. Een uitvaartverzorger blijft ook dan betrokken en helpt u vooruit te kijken zodra daar ruimte voor is.
Wie informeert u na de melding van overlijden?
De officiële aangifte bij de gemeente is iets anders dan het informeren van organisaties. Veel instanties krijgen via de gemeente automatisch bericht, maar niet alles wordt vanzelf geregeld. Neem daarom rustig de tijd om post, administratie en abonnementen door te nemen. U hoeft dit niet op de dag van het overlijden te doen.
Denk in de weken na het overlijden onder meer aan de bank, verzekeraar, werkgever of pensioenuitvoerder, verhuurder of hypotheekverstrekker en energieleverancier. Ook een huisarts, apotheek, thuiszorgorganisatie of dagbesteding moet vaak worden geïnformeerd als zij nog niet van het overlijden weten.
Leg belangrijke papieren op één plek. Zoek naar een identiteitsbewijs, zorgpas, eventuele uitvaartpolis, testament, codicil en gegevens van een notaris. Kunt u die documenten niet meteen vinden? Geen probleem. Begin met wat er wel is en vraag hulp aan iemand die u vertrouwt. De administratie hoeft niet in één keer afgerond te zijn.
Let op met bankrekeningen en persoonlijke gegevens
Na een overlijden kunnen rekeningen tijdelijk beperkt toegankelijk zijn. Dat is bedoeld om de nalatenschap te beschermen. Gebruik daarom niet zomaar de bankpas of inloggegevens van de overledene, ook niet als u die kent. Neem contact op met de bank om te horen welke documenten nodig zijn en welke lopende betalingen aandacht vragen.
Wees ook voorzichtig met e-mails, telefoontjes of berichten waarin snel om gegevens of geld wordt gevraagd. Nabestaanden zijn helaas soms doelwit van fraude. Twijfelt u ergens over, bespreek het dan eerst met een familielid, notaris, bank of andere betrouwbare partij.
Overlijden thuis: wat mag u zelf kiezen?
Een overlijden thuis hoeft niet te betekenen dat alles direct en snel moet. Nadat de arts is geweest, kunt u vaak kiezen of uw dierbare thuis blijft tot de dag van de uitvaart of wordt overgebracht naar een opbaarruimte. Beide mogelijkheden zijn goed. Het hangt af van wat past bij uw gezin, woning, wensen en draagkracht.
Thuis opbaren kan vertrouwd zijn en geeft ruimte om op elk gewenst moment dichtbij te zijn. Tegelijk kan het intensief voelen, zeker wanneer er jonge kinderen zijn, veel bezoek komt of de woning weinig ruimte biedt. Een opbaarlocatie kan juist rust geven, met een vaste plek waar familie en vrienden afscheid kunnen nemen.
Ook de verzorging van de overledene kan op een persoonlijke manier gebeuren. Misschien wilt u helpen met het wassen of aankleden, een vertrouwd kledingstuk uitkiezen of een religieus ritueel volgen. Vertel wat voor u belangrijk is. Bij een persoonlijk afscheid is er ruimte voor verschillende culturele, religieuze en familietradities.
Als iemand in het buitenland overlijdt
Bij een overlijden in het buitenland gelden andere stappen. Neem eerst contact op met de lokale autoriteiten, de reisverzekering als die er is en de Nederlandse ambassade of het consulaat. Zij kunnen uitleggen welke documenten nodig zijn en hoe een eventuele repatriëring verloopt.
Wilt u uw dierbare naar Nederland laten overbrengen, dan zijn er extra documenten en vervoer nodig. De tijd tot de uitvaart kan daardoor langer zijn. Sommige families kiezen juist voor een afscheid of crematie in het land van overlijden. Wat mogelijk en passend is, verschilt per land, verzekering en persoonlijke wens.
Een Nederlandse uitvaartverzorger kan in deze situatie helpen om de zaken in Nederland voor te bereiden. Zo hoeft u niet te wachten met nadenken over de uitvaart tot alle reis- en vervoerszaken zijn afgerond.
U hoeft de aangifte niet alleen te dragen
Bij Bogaard Uitvaarten begint begeleiding vanaf het eerste telefoontje. Na een overlijden helpen wij met de aangifte, de overbrenging, het contact met betrokken partijen en alle keuzes rond het afscheid. Daarbij houden we het overzichtelijk: eerst wat direct nodig is, daarna wat later kan.
Misschien weet u al precies wat uw dierbare gewild zou hebben. Misschien is er niets vastgelegd en voelt iedere keuze groot. In beide gevallen mag u vragen stellen, tijd nemen en van gedachten veranderen. Een uitvaart hoeft niet volgens een vast patroon te verlopen. Het gaat erom dat er ruimte ontstaat voor een afscheid dat klopt voor de overledene en voor de mensen die achterblijven.
De eerste uren na een overlijden vragen niet om perfect handelen. Bel een arts, laat u begeleiden en neem steeds één stap tegelijk. Dat is meer dan genoeg.